รู้จัก รู้ทัน ไข้กาฬหลังแอ่น

ไข้กาฬหลังแอ่น - ชื่อโรคแบบไทยๆ แต่บรรยายลักษณะโรคได้เห็นภาพชัดเจนมาก จาก 3 อาการเด่นๆ คือ
1. ไข้ - อุณหภูมิร่างกายสูง จากการติดเชื้อ (infection)
2. กาฬ - แปลว่าดำ คือ เกิดผื่นจ้ำเลือดสีคล้ำหรือดำตามลำตัว จากการติดเชื้อในกระแสเลือด (meningococcemia) [-emia แปลว่า เลือด]
3. หลังแอ่น - การชักเกร็งของกล้ามเนื้อคอและหลัง คล้ายๆ กับสะพานโค้ง จากการอักเสบของเยื่อหุ้มสมอง (meningococcal meningitis) [-itis แปลว่า อักเสบ]

ชื่อโรคที่เป็นสากล คือ เยื่อหุ้มสมองอักเสบ (meningitis)
[meninges แปลว่า เยื่อหุ้มสมอง -itis แปลว่า อักเสบ]
ซึ่งเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย ชื่อ Neisseria meningitidis (ไนซีเรีย เมนิงไจติดีส) เป็นแบคทีเรียแกรมลบ รูปร่างกลม จึงมีชื่อเล่น ว่า Meningococcus (เมนิงโกคอคคัส)

ภาพ : เดลินิวส์ออนไลน์

เยื่อหุ้มสมองอักเสบชนิดบี - ทำไมในข่าวมีคำว่า ชนิดบีด้วย ?
เพราะว่าแบคทีเรียชนิดนี้ แบ่งได้เป็นหลายกลุ่ม (serogroups) โดยอาศัยความแตกต่างโพลิแซคคาไรด์ที่เป็นองค์ประกอบที่แคบซูล 
โดยกลุ่มที่เกี่ยวข้องกับการก่อโรคในมนุษย์และพบได้บ่อย มี 5 กลุ่ม คือ A, B, C, W-135, และ Y

การติดต่อ
เชื้อนี้พบในทางเดินหายใจส่วนบนของมนุษย์บางคน แต่ไม่ก่อให้เกิดโรคในคนๆ นั้น เรียกว่าเป็นพาหะของเชื้อ (carrier) แต่สามารถส่งเชื้อให้กับบุคคลอื่น ผ่านการไอ, จาม, เสมหะ น้ำมูก น้ำลายไปสู่ผู้ใกล้ชิด 
อย่างไรก็ตาม ผู้ที่เป็นพาหะก็สามารถติดเชื้อของตัวเองได้ (endogenous infection) ในบางสภาวะ เช่น ภูมิคุ้มกันต่ำ หรือเชื้อสามารถเล็ดลอดเข้ากระแสเลือดหรือสมอง

การป้องกัน
1. วัคซีน ปัจจุบันมีวัคซีน แม้ว่าจะไม่คุ้มครองตลอดชีวิต แต่ประสิทธิภาพก็พอใช้ได้ สามารถป้องกันได้ 2-5 ปี แนะนำให้ฉีดในผู้ที่จะเดินทางไปยังประเทศที่มีรายงานการระบาดของโรค หรือ ชาวมุสลิมที่จะเดินทางไปประกอบพิธีทางศาสนา (ฮัจญ์)
2. รับยาต้านแบคทีเรียเพื่อป้องกัน (กินยากันโรค) ใช้เฉพาะในกรณีที่สัมผัสกับผู้ป่วย หรือในครอบครัวมีผู้ป่วย

สรุป ศัพท์ที่เกี่ยวข้อง
meningitis - เยื่อหุ้มสมองอักเสบ
meningococal meningitis - เยื่อหุ้มสมองอักเสบจากเมนิงโกคอคคัส
meningococcemia - การติดเชื้อเมนิงโกคอคคัสในกระแสเลือด
Neisseria meningitidis - แบคทีเรียรูปร่างกลม แกรมลบ ชนิดหนึ่ง
meningococcus - ชื่อเล่นของแบคทีเรียตัวนี้
meninges - เยื่อหุ้มสมอง
-emia - suffix คำลงท้าย แปลว่า เลือด/กระแสเลือด
-itis - suffix คำลงท้าย แปลว่า อักเสบ

.......
เรียบเรียงโดย : ผศ.ดร.ชัยสิทธิ์ นิยะสม คณะวิทยาศาสตร์และนวัตกรรมดิจิทัล 
ออกแแบบ : พรแก้ว อ่อนน้อย งานสื่อสารองค์กร มหาวิทยาลัยทักษิณ