สำรวจความหลากหลายทางชีวภาพแห่งมรดกทางการเกษตรโลก ชีวิตที่เชื่อมโยงกันใน ทะเลน้อย พัทลุง

เมื่อมองแยกจากกัน สิ่งเหล่านี้อาจเป็นเพียงภาพธรรมดาของธรรมชาติ แต่เมื่อมองให้ลึกลงไป ชีวิตแต่ละชีวิตในทะเลน้อยต่างเชื่อมโยงและส่งผลถึงกัน ทั้งการกินหญ้า การเดินลงน้ำ หรือมูลที่ควายทิ้งไว้ ก็เป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่ทางนิเวศที่ส่งต่อไปเป็นสายใยที่เกื้อหนุนวิถีชีวิตของผู้คนที่อาศัยพื้นที่ชุ่มน้ำแห่งนี้

ระบบนิเวศที่ ‘คน–ควาย–พื้นที่ชุ่มน้ำ’ อยู่ร่วมกันมาหลายชั่วอายุคน และเป็นความสัมพันธ์ที่นักวิจัยมหาวิทยาลัยทักษิณกำลังลงพื้นที่สำรวจ เพื่อทำความเข้าใจความหลากหลายทางชีวภาพของทะเลน้อยให้ลึกไปกว่าการรู้ว่า ที่นี่มีสิ่งมีชีวิตอะไรบ้าง

พื้นที่ชุ่มน้ำที่ ‘ควาย’ เป็นส่วนหนึ่งของระบบ

ทะเลน้อยเป็นพื้นที่ของ ‘ระบบการเลี้ยงควายปลักและระบบนิเวศในพื้นที่ชุ่มน้ำทะเลน้อย’ (Thale Noi Wetland Pastoral Buffalo Agro-Ecosystem) ซึ่งได้รับการประกาศเป็นระบบมรดกทางการเกษตรโลก หรือ Globally Important Agricultural Heritage Systems (GIAHS) และนับเป็นแห่งแรกของประเทศไทย คุณค่าของพื้นที่แห่งนี้ไม่ได้อยู่ที่ควายปลักเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ระบบการดำรงชีวิตที่เกิดจากความสัมพันธ์ระหว่างคน สัตว์ พืช และพื้นที่ชุ่มน้ำ ซึ่งพัฒนาร่วมกันมาเป็นเวลายาวนาน

สำหรับเกษตรกร ควาย คือสัตว์เลี้ยง ทรัพย์สิน และส่วนหนึ่งของวิถีชีวิต ในมิติของระบบนิเวศ ควายยังมีบทบาทต่อภูมิทัศน์ที่มันอาศัยอยู่ด้วย อาทิ การแทะเล็มของควายช่วยควบคุมการเติบโตของหญ้าและไม้พุ่ม กระตุ้นให้พืชแตกยอดใหม่ และมีส่วนช่วยกระจายเมล็ดพันธุ์พืช ขณะที่การเดินและเหยียบย่ำพื้นที่ซ้ำ ๆ ของฝูงควายทำให้เกิดร่อง ทางน้ำ และแอ่งน้ำขนาดเล็ก

พื้นที่เล็ก ๆ เหล่านี้อาจกลายเป็นแหล่งอาศัย แหล่งอาหาร หรือพื้นที่หากินของสิ่งมีชีวิตชนิดอื่น และเพิ่มความหลากหลายของสภาพแวดล้อมภายในพื้นที่ชุ่มน้ำ รอยเท้าของควายจึงไม่ได้หายไปหลังจากมันเดินผ่าน แต่สามารถทิ้ง ‘ร่องรอย’ ไว้ในระบบนิเวศ

สำรวจชีวิต เพื่อทำความเข้าใจ ‘ความสัมพันธ์’

ภายใต้ภาพของฝูงควายและนกน้ำ นักวิจัยกลุ่มความหลากหลายทางชีวภาพ ศูนย์วิจัยแลกเปลี่ยนเทคโนโลยีไทย-จีน: ระบบการเลี้ยงควายปลักในพื้นที่มรดกทางการเกษตรโลก มหาวิทยาลัยทักษิณ กำลังลงพื้นที่สำรวจข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพของพื้นที่ชุ่มน้ำทะเลน้อย

อาจารย์ ดร.อารีรักษ์ นิลสาย หนึ่งในทีมวิจัยจากคณะวิทยาศาสตร์และนวัตกรรมดิจิทัล มหาวิทยาลัยทักษิณ อธิบายว่า ฐานองค์ความรู้ด้านระบบนิเวศและความหลากหลายทางชีวภาพมีความสำคัญต่อการทำความเข้าใจพื้นที่ ไม่เพียงเพื่อให้ทราบว่ามีสิ่งมีชีวิตชนิดใด แต่ยังรวมถึงการศึกษาว่าสิ่งมีชีวิตเหล่านั้นกระจายตัวอย่างไร และมีความสัมพันธ์กับองค์ประกอบของพื้นที่ ทั้งสิ่งมีชีวิตและสิ่งไม่มีชีวิต เช่น น้ำ ดิน และสภาพแวดล้อมอย่างไร

การสำรวจจึงไม่ได้มองสิ่งมีชีวิตแต่ละชนิดแยกออกจากกัน แต่พยายามอ่านทะเลน้อยในฐานะ ‘ระบบนิเวศ’ ที่องค์ประกอบต่าง ๆ เชื่อมโยงถึงกันในระบบนี้ ควายปลักเป็นหนึ่งในชนิดพันธุ์สำคัญที่ช่วยให้มองเห็นความสัมพันธ์ดังกล่าวได้ชัดเจน ตั้งแต่สิ่งที่ควายกิน พื้นที่ที่ควายเดินผ่าน สิ่งที่ควายคืนกลับสู่ธรรมชาติ ไปจนถึงสิ่งมีชีวิตชนิดอื่นที่เข้ามาใช้ประโยชน์จากสภาพแวดล้อมที่เกิดขึ้น

.....................................................................................................................

ข่าวโดย : งานสื่อสารองค์กร มหาวิทยาลัยทักษิณ