ขวดน้ำไร้ฉลาก รักษ์โลก น้ำดื่มทักษิณา นวัตกรรมเพื่อโลกยั่งยืน มหาวิทยาลัยทักษิณ

จุดเริ่มต้นของขยะที่อาจมองไม่เห็น

ลองมองขวดน้ำดื่มที่อยู่ตรงหน้า ไม่ว่าจะเป็นบนโต๊ะประชุม ในห้องสัมมนา หรือขวดน้ำที่เราหยิบดื่มในแต่ละวัน สิ่งที่เห็นอาจมีเพียงตัวขวด น้ำดื่ม และฉลากที่บอกชื่อแบรนด์ แต่เมื่อดื่มน้ำหมดแล้ว ขวดหนึ่งขวดกลับมีรายละเอียดมากกว่าที่คิด เพราะฉลากพลาสติกเป็นวัสดุอีกส่วนที่ต้องผ่านกระบวนการคัดแยกก่อนนำขวดเข้าสู่การรีไซเคิล คำถามจึงไม่ได้อยู่แค่ว่าจะจัดการขยะที่เกิดขึ้นแล้วอย่างไร แต่อาจต้องย้อนกลับไปตั้งแต่ต้นทางว่า หากลดวัสดุที่ไม่จำเป็นได้ตั้งแต่ขั้นตอนการออกแบบ จะช่วยลดภาระต่อสิ่งแวดล้อมได้มากแค่ไหน นี่คือจุดเริ่มต้นของการปรับเปลี่ยนบรรจุภัณฑ์น้ำดื่มทักษิณาคาร ของมหาวิทยาลัยทักษิณ โดยโครงการเงินทุนหมุนเวียนทักษิณาคาร ที่เปลี่ยนจากการติดฉลากพลาสติก มาเป็นการปั๊มนูนข้อมูลลงบนเนื้อขวดโดยตรง ให้ตัวขวดทำหน้าที่สื่อสารแบรนด์ได้ด้วยตัวเอง

เมื่อฉลากหายไป แต่คุณค่าของขวดเพิ่มขึ้น

ตั้งแต่วันที่ 1 มิถุนายน 2569 โครงการฯ เริ่มใช้บรรจุภัณฑ์น้ำดื่มรูปแบบไร้ฉลาก โดยนำเทคนิคปั๊มนูนมาใช้แสดงอัตลักษณ์ของผลิตภัณฑ์ ผศ.ดร.ธัญญา พันธ์ฤทธิ์ดำ ประธานโครงการเงินทุนหมุนเวียนทักษิณาคาร มหาวิทยาลัยทักษิณ เปิดเผยว่า การปรับเปลี่ยนเกิดจากการทบทวนการใช้วัสดุในบรรจุภัณฑ์ โดยเลือกให้เนื้อขวดทำหน้าที่สื่อสารแบรนด์แทนการติดฉลากเพิ่มเติม ช่วยลดการใช้พลาสติกส่วนเกิน และสร้างรูปลักษณ์ผลิตภัณฑ์ที่สะอาด โดดเด่นขึ้น
แนวคิดนี้เรียกว่า Eco-Design หรือการออกแบบที่คำนึงถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ตั้งแต่การเลือกวัสดุ กระบวนการผลิต ไปจนถึงการจัดการหลังผลิตภัณฑ์ถูกใช้งานแล้ว

ตัวเลขที่บอกว่า การเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ มีความหมาย

การตัดฉลากออกจากขวดหนึ่งขวดอาจดูเป็นเรื่องเล็กน้อย แต่เมื่อขยายไปสู่การผลิตจำนวนมาก ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นเริ่มเห็นได้ชัดเจน ข้อมูลของโครงการระบุว่า ขวดน้ำขนาด 600 มิลลิลิตรแบบเดิมมีน้ำหนักตัวขวด 14 กรัม และฉลากพลาสติก 0.3 กรัมต่อขวด ส่วนรูปแบบใหม่เพิ่มน้ำหนักตัวขวดเป็น 15 กรัม เพื่อรองรับการปั๊มนูน แต่สามารถยกเลิกฉลากพลาสติกได้ทั้งหมดแม้น้ำหนักบรรจุภัณฑ์รวมจะเพิ่มจาก 16.3 กรัม เป็น 17 กรัม แต่การเปลี่ยนแปลงนี้ช่วยตัดการใช้พลาสติกฉลาก 0.3 กรัมต่อขวดออกไปได้ตั้งแต่ต้นทาง จากยอดผลิต 89,064 ขวด นับตั้งแต่เริ่มใช้รูปแบบใหม่ สามารถลดการใช้พลาสติกฉลากได้แล้ว 26.72 กิโลกรัม และหากผลิตสะสมถึง 900,000 ขวดตามเป้าหมายจุดคุ้มทุน จะช่วยลดพลาสติกฉลากได้ถึง 270 กิโลกรัม ขณะเดียวกัน ต้นทุนเฉลี่ยต่อขวดลดจาก 2.50 บาท เหลือ 2.25 บาท หรือประหยัดได้ 0.25 บาทต่อขวด โดยโครงการลงทุนค่าแม่พิมพ์ขึ้นรูปขวด 225,000 บาท และประหยัดต้นทุนสะสมแล้ว 22,266 บาท จากยอดผลิตปัจจุบัน ตัวเลขเหล่านี้แสดงให้เห็นว่า การออกแบบเพื่อสิ่งแวดล้อมสามารถสร้างประโยชน์ทางเศรษฐกิจควบคู่กับการลดการใช้ทรัพยากรได้

ขวดน้ำไร้ฉลาก กับการรีไซเคิลที่ง่ายขึ้น

ประโยชน์ของบรรจุภัณฑ์รูปแบบใหม่ไม่ได้หยุดอยู่แค่กระบวนการผลิต แต่ยังต่อเนื่องไปถึงหลังการบริโภค ขวดน้ำที่มีฉลากพลาสติกต้องผ่านการคัดแยกวัสดุส่วนนี้ก่อนเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิล การยกเลิกฉลากจึงช่วยลดขั้นตอนการจัดการวัสดุ และทำให้การนำขวดกลับเข้าสู่ระบบรีไซเคิลทำได้สะดวกขึ้น แนวคิดดังกล่าวสอดคล้องกับเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ที่มุ่งใช้ทรัพยากรให้คุ้มค่าและนำวัสดุกลับมาใช้ประโยชน์ให้ได้มากที่สุด อย่างไรก็ตาม การออกแบบให้รีไซเคิลง่ายขึ้นเป็นเพียงส่วนหนึ่งของการจัดการขยะ การคัดแยกและนำขวดเข้าสู่ระบบรีไซเคิลอย่างเหมาะสมยังคงเป็นสิ่งสำคัญที่ต้องทำควบคู่กันไป

ความยั่งยืน เริ่มต้นจากสิ่งที่เราใช้ทุกวัน

จากขวดน้ำดื่มที่ใช้ในกิจกรรมประชุมและสัมมนา สู่การเป็นตัวอย่างของการออกแบบบรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายโลก SDG12 : การผลิตและการบริโภคอย่างยั่งยืน นวัตกรรมของมหาวิทยาลัยทักษิณแสดงให้เห็นว่า การขับเคลื่อนองค์กรสีเขียวอาจเริ่มต้นจากสิ่งใกล้ตัว โดยกลับมาทบทวนว่าวัสดุแต่ละชิ้นจำเป็นจริงหรือไม่ การเปลี่ยนจากฉลากที่ติดอยู่บนขวด มาเป็นอัตลักษณ์ที่เป็นส่วนหนึ่งของเนื้อขวด จึงเป็นมากกว่าการปรับรูปลักษณ์ผลิตภัณฑ์ แต่เป็นการเปลี่ยนวิธีคิด จากการเพิ่มวัสดุเพื่อสร้างมูลค่า สู่การออกแบบอย่างชาญฉลาดที่ใช้ทรัพยากรเท่าที่จำเป็น เพราะบางครั้ง ความยั่งยืนอาจไม่ได้เริ่มจากการสร้างสิ่งใหม่ให้มากขึ้น แต่อาจเริ่มจากการลดสิ่งที่ไม่จำเป็น ตั้งแต่ก่อนที่มันจะกลายเป็นขยะ

..............................................................

งานสื่อสารองค์กร มหาวิทยาลัยทักษิณ